Sąd Apelacyjny w Gdańsku przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego, polegające na odpowiedzi na pytanie, czy umowa kredytu jest umową wzajemną w kontekście przepisów art. 497 k.c. w związku z art. 496 k.c. W dniu 05 marca 2025 r. (III CZP 37/24) Sąd Najwyższy wydał uchwałę, w której stwierdził, że:
„W przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. w związku z art. 497 k.c.”
W ustnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy wskazał, że zasadnym jest bezpośrednie odniesienie się do kwestii prawa zatrzymania, a nie do charakteru umowy kredytu, który stanowił jedynie przesłankę w kontekście rozstrzygnięcia o istnieniu prawa zatrzymania. Problem charakteru umowy kredytu (wzajemnej lub niewzajemnej) pojawia się bowiem wyłącznie w odniesieniu do tego, czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania, a nie stanowi samodzielnej kwestii w rozstrzyganiu sprawy.
Ponadto, Sąd Najwyższy zauważył, że chociaż kwalifikacja umowy kredytu jako niewzajemnej wyklucza możliwość zastosowania art. 496 k.c. w związku z art. 497 k.c., to uznanie jej za umowę wzajemną nie przesądza o przyznaniu bankowi prawa zatrzymania.
Sąd Najwyższy zakwalifikował umowę kredytu jako niewzajemną, uznając, iż świadczenie banku polega wyłącznie na wypłacie kwoty kredytu i nie stanowi ono odpowiednika świadczenia drugiej strony, tj. zwrotu wypłaconej kwoty wraz z odsetkami.
W przypadku odmiennego rozumienia świadczenia banku, w kontekście umowy kredytu uznanej za wzajemną, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można zastosować art. 496 k.c. w związku z art. 497 k.c. i przewidzianego w tych przepisach prawa zatrzymania. Uznał, że świadczenie banku w ramach umowy wzajemnej polegałoby na postawieniu kwoty kredytu do dyspozycji kredytobiorcy na oznaczony czas, a odpowiednikiem tego świadczenia w rozumieniu wzajemności byłaby zapłata odsetek jako wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. W takim przypadku świadczenie banku w postaci „oddania do dyspozycji” nie podlegałoby zwrotowi, a art. 496 k.c. nie miałby zastosowania. Ponadto, jedynie odsetki mogłyby być traktowane jako świadczenie wzajemne objęte prawem zatrzymania, nie obejmując natomiast kapitału kredytu.
Ostatecznie Sąd Najwyższy uznał, że prawo zatrzymania nie ma zastosowania, nawet przy przyjęciu (choć odrzuconym przez skład orzekający) poglądu, że umowa kredytu jest umową wzajemną.
Uchwała Sądu Najwyższego może mieć istotny wpływ na podobne sprawy dotyczące kredytów hipotecznych oraz ochrony praw kredytobiorców, zwłaszcza w Polsce. Zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią adwokacką w Kielcach, aby omówić możliwe opcje współpracy i uzyskać szczegółową poradę prawną na temat dostępnych do podjęcia działań prawnych w takich przypadkach. Nasza kancelaria adwokacka specjalizuje się w prawie cywilnym, w tym dotyczącym umów kredytu „frankowych”.
Adwokat Kielce Robert Kozubek.